Is er nog toekomst voor de huidige organisatievorm?

by Henny van Egmond on 18 april 2010

Is er nog een toekomst voor de huidige organisatievorm met een organigram, managementlagen en de enorme hoeveelheid bureaucratie? Het is een reële vraag. Er zijn namelijk nogal wat ontwikkelingen die haaks staan op de huidige bureaucratische organisatievorm en die ook bedreigen. Het gaat misschien sluipend mar uit onderzoek blijkt dat organisaties een steeds kortere levensduur kennen. En dat heeft natuurlijk een reden.

Een belangrijke bedreiging voor de huidige organisaties en hun verschijningsvorm zijn de nieuwe netwerken die door technologie ontstaan. Clay Shirky heeft daar al in 2005 over gesproken op Ted.com toen hij over Flickr sprak.

En zijn boek Here comes everbody, The Power of organizing without organisations gaat er over. Hij vertelt er zelf over in deze video.

Shirky schetst de mogelijkheden van de nieuwe netwerken. Het gemak waarmee je groepen maakt, maar ook de lage kosten. Traditionele organisaties kosten enorm veel geld aan coördinatiekosten om überhaupt in stand te worden gehouden.

Grote organisaties liggen ook onder vuur. Kijk naar de enorme scholen die zijn ontstaan na fusies, het zijn leerfabrieken. Of naar de thuiszorg: niemand kan toch beweren dat de zorg door alle fusies beter is geworden. Integendeel, er is steeds meer kritiek op de onpersoonlijke manier van zorg verlenen. Het is niet voor niets dat een groeiende groep mensen zich steeds meer afkeren van grote organisaties.

Maar ook medewerkers keren zich steeds meer van organisaties af. Het aantal mensen dat voor zichzelf begint als zelfstandige stijgt nog steeds en zal alleen nog maar toenemen. Voor een deel gaat het om geldelijk gewin, maar het gaat evenzeer om het feit dat medewerkers geen zin meer hebben in werken voor een organisatie met alle regels en procedures en gedoe. Omdat steeds meer medewerkers voor zichzelf beginnen komen er in organisaties steeds meer externen, tijdelijke krachten te werken. En dat holt de kern van organisaties uit. Als meer en meer mensen als externen worden ingehuurd, verliezen organisaties een belangrijk deel van hun identiteit. Want organisaties worden toch vooral gevormd door de mensen die er werken?

Tenslotte – misschien is dat wel de belangrijkste reden – verandert de wereld zo snel dat het de vraag is of traditionele organisaties het tempo van veranderen kunnen bijhouden.

Is er dan geen hoop voor bestaande organisaties? Natuurlijk wel. Er zullen altijd organisaties blijven zoals we die kennen. Sommige organisaties omdat ze een formele rol spelen in de samenleving als scholen en ziekenhuizen. Al zal ook daar de manier van werken zeker veranderen en andere organisatievormen opgeld doen.

Andere organisaties kunnen in mijn ogen alleen maar succesvol zijn als ze een sterke identiteit hebben en werkelijk waarde toevoegen aan de samenleving. Hebben ze dat niet, dan moeten ze zeker voor hun voortbestaan vrezen. Een paar jaar geleden had ik het genoegen om Arie de Geus uitgebreid te spreken, schrijver van het beroemde boek The Living Company en de grondlegger van het scenariodenken bij Shell. De Geus – toen 72 jaar – vertelde uitgebreid over zijn leven en zijn werk. Hij hield nog steeds cijfers bij over de levensduur van organisaties. Je raadt het al: die werd korter en korter.