Groot is niet altijd goed

by Henny van Egmond on 2 februari 2009

De laatste tien, vijftien jaar zijn allerlei organisaties en instellingen groter en groter geworden. Een ROC met 15.000 leerlingen is gewoon, zelfs basisscholen met een kleine duizend leerlingen kennen we al. Ook bedrijven zijn maar aan het fuseren en willen alleen maar groter. Groot is goed, klinkt het dan. En als we een groter bedrijf hebben, kunnen we efficiënter werken, kosten besparen, meer synergie behalen en al dat soort uitspraken.
Organisaties hebben alleen nut als dat soort voordelen worden bereikt. Als je in je eentje iets niet kunt, waar je anderen voor nodig hebt. Dan ga je je organiseren. En anders niet.
Waarom niet? Organiseren kost geld: de kosten van coördinatie en communicatie. Hoe groter je organisatie, hoe hoger de kosten. Op enig moment worden die kosten hoger dan de voordelen.  Dat is de financiële afweging, die overigens in veel organisaties allang niet meer wordt gemaakt: hoe groter namelijk, hoe belangrijker je bent.
Veel interessanter is het in mijn ogen wat grote organisaties doet met mensen. Ik heb zelf nog op een school gezeten waar iedereen elkaar kende. Mijn vader en moeder kwamen gewoon langs, konden met de rector of een leraar spreken, vaak gewoon zonder afspraak te maken. Als vader van vier kinderen ervaar ik dat heel anders. Je bent welkom op door de school georganiseerde avonden met een programma dat door een onderwijsmanager is vastgesteld. Eén of twee keer per jaar kun je met een leerkracht praten: 10 minuten gesprekken, meer tijd is er niet.
Leerlingen voelen zich een nummer, docenten voelen zich niet gewaardeerd en de ouders hebben nauwelijks contact. In het onderwijs wordt veel gedaan om de afstand en het gebrek aan verbondenheid te herstellen. En dat gebeurt met instituties: leerlingenraden, medezeggenschapsraden, ouderraden en heel veel managers. Op de school van mijn kinderen is, als ik het goed tel, zo’n twintig procent van de medewerkers niet betrokken bij het geven van onderwijs.
In grote organisaties is dat niet anders. Medewerkers voelen zich verloren, zijn in het werkproces nog slechts verantwoordelijk voor die ene processtap en hebben het zicht op het eindresultaat veelal volledig verloren. In dat opzicht is het niet verwonderlijk dat klanten regelmatig verbaasd zijn als ze weer eens door een bedrijf behandeld zijn als een nummer. Iedereen heeft die ervaring wel eens gehad. Dat je belt met een helpdesk en zowel de helpdeskmedewerker en jij weten dat je gelijk hebt, maar de procedure niet toestaat dat de klacht niet wordt verholpen. Je hoort ze het script voorlezen.
Groot is vaak dus helemaal niet goed en toch is groei het belangrijkste waar de meeste bedrijven naar streven.  Hoe groter je afdeling, hoe belangrijker je bent als manager, hoe meer je verdient. Voor bedrijven geldt hetzelfde.
De uitdaging is de voordelen van grote organisaties, de synergie en efficiency, te behouden zonder al die nadelen. Proberen de kleinschaligheid en het directe (klant)contact te behouden. Organiseren met behoud van de menselijke maat.